Robaczyca płuc u psów i kotów: nicienie płucne, objawy i leczenie

Robaczyca płuc zwierząt towarzyszących to inwazja nicieni, czyli pasożytniczych robaków, których dorosłe postaci lokalizują się w oskrzelach, tkance płucnej lub naczyniach krwionośnych płuc i serca. Inwazja nicieni płucnych przez długi czas może przebiegać bezobjawowo, a nieleczona może prowadzić do ciężkich zaburzeń oddechowych. Jeśli jesteś opiekunem psa lub kota, zwłaszcza wychodzącego na zewnątrz, podpowiadamy, jak do niej dochodzi, co powinno Cię zaniepokoić i jak chronić pupila.

Czym jest robaczyca płuc?

Pasożyty w płucach mogą być nicieniami, przywrami lub tasiemcami, jednak u psów i kotów w Polsce robaczycę płuc wywołują nicienie. U psów najgroźniejszy jest nicień Angiostrongylus vasorum, zwany francuskim nicieniem sercowym. W organizmie psa dorosłe osobniki żyją w tętnicach płucnych i prawej komorze serca, a rezerwuarem tego pasożyta w przyrodzie są lisy. U kotów chorobę wywołuje najczęściej Aelurostrongylus abstrusus, który bytuje w oskrzelikach i pęcherzykach płucnych. Dorosłe nicienie płucne są niewielkie: osobniki A. abstrusus osiągają długość od 6 do 14 mm, a A. vasorum do 25 mm. Robaczycy płuc nie należy mylić z dirofilariozą, którą wywołują inne nicienie sercowe, przenoszone przez komary.

Czy robaczyca płuc występuje w Polsce?

Tak. W badaniach krwi psów z różnych regionów kraju obecność A. vasorum potwierdzono u około 0,5% zwierząt. Pasożyta stwierdzano też u lisów, wilków i jenotów. Pierwszy przyżyciowo rozpoznany przypadek u psa w Polsce opisano w 2014 r. w Lublinie. U kotów robaczycę płuc opisywano w pojedynczych przypadkach. Choroba bywa jednak mylona z zapaleniem płuc, więc część zarażeń prawdopodobnie umyka diagnozie.

Cykl rozwojowy: jak pies i kot zarażają się nicieniami płucnymi?

Rozwój większości nicieni płucnych zachodzi z udziałem żywicieli pośrednich. Są nimi ślimaki lądowe. Dorosłe osobniki składają w płucach jaja, z których wylęgają się larwy. Zwierzę je odkrztusza i połyka, a larwy opuszczają organizm z kałem. W ślimaku, który pełni rolę żywiciela pośredniego, rozwijają się w postać inwazyjną. Psy i koty zarażają się nicieniami płucnymi, zjadając ślimaki lub inne zwierzęta, które żywią się ślimakami, np. żaby, jaszczurki, drobne ptaki, myszy czy szczury. Koty zarażają się najczęściej przez upolowane ofiary. Do zarażenia może dojść nawet przez połknięcie trawy czy wody, z którą kontakt miały ślimaki. Inwazyjne larwy znajdują się w śluzie zarażonych ślimaków.

Robaczyca płuc może wystąpić u zwierząt w każdym wieku. Grupą ryzyka będą zwierzęta wychodzące mające kontakt ze środowiskiem, zwłaszcza psy spacerujące tam, gdzie żyją ślimaki i lisy, oraz koty polujące na myszy i ptaki. Inwazja rozwija się długo, dlatego w kraju najwięcej zarażeń stwierdza się w okresie jesienno-zimowym.

Ze względu na złożony cykl rozwojowy pasożytów robaczyca płuc nie przenosi się bezpośrednio pomiędzy zwierzętami. Wyjątkiem są kocięta, które mogą zarazić się od matki, najpewniej w czasie ssania mleka. Na szczęście żadna z wymienionych inwazji nie stanowi zagrożenia dla zdrowia ludzi. Psy mogą jednak przenosić inne pasożyty groźne dla człowieka, np. tasiemca bąblowcowego, którego larwy tworzą torbiele w wątrobie i płucach. To kolejny powód, by regularnie odrobaczać pupila.

Objawy robaczycy płuc

U sporej części zarażonych osobników pozornie nie występują objawy kliniczne. W rzeczywistości u zwierząt tych występuje osłabienie kondycji, szybkie męczenie się, spadek masy ciała. Bardziej charakterystyczne objawy, jak utrudnione oddychanie, duszność i kaszel, chrząkanie czy mlaskanie, związane są bezpośrednio z zapaleniem dolnych dróg oddechowych. Przewlekły kaszel łatwo wziąć za przeziębienie u psa. Jeśli objawy nie mijają, zgłoś się do weterynarza i sprawdź, czy nie wywołują go pasożyty. Kaszel u szczeniąt i kociąt mogą powodować też larwy glist, które podobnie jak glista ludzka u człowieka migrują z jelit do płuc przez naczynia krwionośne. Z kolei węgorek jelitowy może wywołać zapalenie płuc, zanim wróci do przewodu pokarmowego.

Nicienie płucne u psa: objawy

W przypadku inwazji A. vasorum, czyli angiostrongylozy, mogą wystąpić zaburzenia krzepliwości krwi. Jednym z ich sygnałów bywa krwawienie z nosa. Dodatkowo mogą pojawić się:

samoistne krwawienia z jamy ustnej, odbytu i otarć skóry, siniaki, wylewy krwi w obrębie oczu, smolisty kał oraz przedłużone krwawienie po urazach,
krwioplucie, czyli kaszel z domieszką krwi, którego nie wolno lekceważyć,
niedokrwistość, wymioty, biegunka, obrzęki podskórne,
omdlenia, zwłaszcza przy wysiłku,
objawy neurologiczne w postaci oczopląsu i napadów drgawkowych.

Nicienie płucne u kota: objawy

Objawy kliniczne u kota zarażonego Aelurostrongylus abstrusus zależą od liczby pasożytów. W przypadku inwazji o znacznym nasileniu obserwuje się przewlekły kaszel, przyspieszone oddychanie i duszność. Mogą pojawić się też kichanie, wypływ z nosa, apatia, osłabienie, brak apetytu i wychudzenie. Pasożyty wywołują odoskrzelowe zapalenie płuc, dlatego objawy łatwo pomylić z kocią astmą, przewlekłym zapaleniem oskrzeli lub bakteryjnym zapaleniem płuc. Najciężej chorują kocięta i koty o obniżonej odporności.

Diagnostyka i leczenie robaczycy płuc

Jak wykrywa się nicienie płucne?

Robaczyca płuc wywoływana jest przez nicienie larworodne, więc w kale zarażonych zwierząt obserwujemy larwy nicieni, a nie jaja. Dlatego w przypadku nicieni płucnych rutynowe badanie parazytologiczne metodami flotacyjnymi może dać wynik fałszywie negatywny. Aby prawidłowo zdiagnozować robaczycę płuc, lekarz weterynarii zleca badanie kału metodą Baermanna, czyli metodą larwoskopową. Larwy są wydalane nieregularnie, dlatego zwykle bada się próbki z 3 kolejnych dni. U psów z podejrzeniem A. vasorum pomocny jest szybki test z krwi. Na obecność pasożytów może też wskazywać eozynofilia, czyli podwyższony poziom eozynofili we krwi. Lekarz może też zlecić RTG klatki piersiowej, badanie krzepliwości krwi lub badanie echo serca, które pokazuje, czy pasożyty nie obciążyły serca.

Jak leczy się robaczycę płuc?

Podstawą leczenia robaczycy płuc jest farmakoterapia. Należy podkreślić, że aktualnie stosowane leki przeciwpasożytnicze określane jako antyhelmintyki charakteryzują się dobrą skutecznością zwalczania robaczyc płuc zwierząt towarzyszących. Część z nich wymaga większej liczby dawek lub przedłużonego okresu aplikacji niż przy robaczycach żołądkowo-jelitowych. Leczenie trwa zwykle od kilku dni do kilku tygodni. Lek powinien dobrać lekarz. Nie stosuj leków przeciwpasożytniczych samodzielnie, bo nie każdy preparat na pasożyty wewnętrzne działa na nicienie płucne (niektóre zwalczają tylko glisty i tasiemce), a część środków dla psów jest niebezpieczna dla kota. W przypadku silnej inwazji lekarz stosuje też leki przeciwzapalne, które łagodzą reakcję organizmu na obumierające pasożyty. Przy zaawansowanej chorobie psy mogą wymagać leczenia szpitalnego. Po zakończeniu terapii warto wykonać badanie kontrolne.

W naszej klinice leczymy zwierzęta z robaczycy płuc. Jeśli Twój pupil kaszle lub szybko się męczy, umów wizytę. Duszność, krwioplucie lub krwawienia wymagają pilnej oceny lekarskiej, dlatego wtedy nie czekaj i skorzystaj z pomocy w nagłych przypadkach.

Jak zapobiegać robaczycy płuc?

Ze względu na powszechne występowanie w środowisku ślimaków zapobieganie inwazji jest trudne. Ryzyko można jednak ograniczyć.

Stosuj preparaty przeciwpasożytnicze działające na nicienie płucne. U psów z grupy ryzyka zaleca się często podawanie ich co miesiąc, bo dawka podana raz na kwartał nie chroni przed zarażeniem w kolejnych tygodniach.
Regularnie badaj kał pupila, szczególnie jeśli wychodzi na zewnątrz.
Nie zostawiaj na noc w ogrodzie misek z wodą, karmy ani zabawek.
Sprzątaj odchody psa i zniechęcaj go do zjadania ślimaków i trawy oraz picia z kałuż.

Co zrobić, gdy pies zjadł ślimaka?

Nie panikuj, bo nie wszystkie ślimaki lądowe są nosicielami larw. Skontaktuj się jednak z lekarzem weterynarii. Badanie kału wykonane od razu nic nie wykaże, bo larwy pojawiają się w nim dopiero po kilku tygodniach. Lekarz może zalecić preparat działający na nicienie płucne albo kontrolne badanie metodą Baermanna w odpowiednim terminie.

Bibliografia

Szczepaniak K., Tomczuk K., Buczek K., Komsta R., Łojszczyk-Szczepaniak A., Staniec M., Winiarczyk S.: Pierwszy rozpoznany bezpośrednio, kliniczny przypadek angiostrongylozy u psa w Polsce. Medycyna Weterynaryjna 2014, 70 (4), 242-247.
Studzińska M. B., Demkowska-Kutrzepa M., Komsta R., Tomczuk K., Kruczek A., Junkuszew A., Dudko P.: Aelurostrongylus abstrusus – a cause of respiratory disease. Medycyna Weterynaryjna 2017, 73 (11), 739-742.
Dzimira S., Kandefer-Gola M., Ciaputa R., Demkowska-Kutrzepa M.: Cases of Lungworm in Cats from Southern Poland in the Autopsy and Cytological Material. Pathogens 2025, 14 (7), 630.
Wójcicki A., Kowal J., Basiaga M.: First report of Angiostrongylus vasorum (Nematoda: Angiostrogylidae) in raccoon dog Nyctereutes procyonoides in Poland. Annals of Parasitology 2024, 70, 169-171.
Schnyder M., Schaper R., Pantchev N., Kowalska D., Szwedko A., Deplazes P.: Serological detection of circulating Angiostrongylus vasorum antigen- and parasite-specific antibodies in dogs from Poland. Parasitology Research 2013, 112 (Suppl. 1), 109-117.
ESCCAP: Worm Control in Dogs and Cats. ESCCAP Guideline 01, 6. wydanie.