Choroby serca u psów - objawy i leczenie

Choroby serca nie są jedynie ludzką przypadłością. U psów pojawiają się najczęściej w starszym wieku, bo z wiekiem mięsień sercowy i zastawki pracują coraz mniej wydajnie, ale chorować mogą też szczeniaki i młode psy. Często długo rozwijają się bez widocznych objawów, dlatego tak ważne jest ich wczesne wykrycie. Wyjaśniamy, na co zwracać uwagę, jak wygląda diagnostyka i leczenie w Klinice Szmaragdowa oraz jak opiekować się psem z chorym sercem na co dzień.

Najczęstsze choroby serca u psa

Choroba zastawki mitralnej (MMVD). To najczęstsza choroba serca u psów. Inne jej nazwy to endokardioza i niedomykalność zastawki dwudzielnej. Zastawka przestaje się szczelnie zamykać, więc krew cofa się z lewej komory do lewego przedsionka. Chorują głównie starsze psy ras małych i średnich, np. cavalier king charles spaniele, jamniki, chihuahua i yorkshire terriery. Choroba rozwija się latami i z czasem prowadzi do powiększenia serca.
Kardiomiopatie. Kardiomiopatia u psa to choroba mięśnia sercowego. Kardiomiopatia rozstrzeniowa (DCM), druga z najczęstszych chorób serca u psów, dotyczy głównie dużych ras, m.in. dobermanów, dogów niemieckich i nowofundlandów, i często ma podłoże genetyczne. Komory się poszerzają, a ich ściany ulegają ścieńczeniu i gorzej się kurczą. U bokserów występuje kardiomiopatia arytmogenna, dająca przede wszystkim groźne arytmie. Kardiomiopatia przerostowa, typowa dla kotów, u psów zdarza się bardzo rzadko. Kardiomiopatii nie da się wyleczyć, ale przy wczesnym wykryciu jej objawy można długo kontrolować.
Arytmie. Zaburzenia rytmu mogą być wrodzone lub nabyte. To m.in. tachykardia (przyspieszone bicie serca), bradykardia (zwolnione bicie serca), migotanie przedsionków czy wrodzony zespół Wolffa-Parkinsona-White’a. Zdrowe serce dorosłego psa w spoczynku bije zwykle ok. 60-140 razy na minutę, szybciej u małych ras i szczeniąt. Lekkie przyspieszanie przy wdechu i zwalnianie przy wydechu (niemiarowość oddechowa) jest u psów prawidłowe.
Zastoinowa niewydolność serca. Rozwija się, gdy serce nie jest w stanie efektywnie pompować krwi i może być skutkiem każdej z opisanych chorób. Dochodzi do zastoju krwi, a płyn gromadzi się w płucach (obrzęk płuc), w jamie brzusznej (wodobrzusze) lub w klatce piersiowej.
Nadciśnienie płucne. Podwyższone ciśnienie w tętnicach płucnych obciąża prawą komorę serca. Może towarzyszyć zaawansowanej chorobie zastawki, chorobom płuc lub chorobom pasożytniczym, np. robaczycy płuc.
Wady wrodzone. U szczeniąt rozpoznajemy m.in. przetrwały przewód tętniczy Botalla (PDA), ubytek przegrody międzykomorowej i zwężenie (stenozę) aorty, częstsze u bokserów i golden retrieverów.

Choroby serca u psa – objawy

Objawy choroby serca u psa zależą od jej rodzaju, zaawansowania i wieku psa. Chore serce u psa długo nie daje objawów, a gdy się pojawiają, narastają powoli, dlatego u starszych psów bywają mylone ze starzeniem się. Wizytę u lekarza weterynarii należy umówić, gdy pojawią się:

szybkie męczenie się, niechęć do zabawy i częste przystawanie na spacerze,
kaszel, zwłaszcza w nocy i po wysiłku,
przyspieszony oddech lub płytkie oddychanie w spoczynku i podczas snu,
przyspieszone lub nieregularne bicie serca,
apatia, brak apetytu i spadek masy ciała.

Niewydolność serca u psa – objawy wymagające natychmiastowej pomocy

duszność, oddech z wysiłkiem, z otwartym pyskiem lub wyciągniętą szyją,
ponad 40 oddechów na minutę podczas snu lub niemożność ułożenia się do snu,
sine lub bardzo blade dziąsła albo język (objaw niedotlenienia tkanek),
omdlenie, czyli nagła utrata przytomności,
szybko powiększający się brzuch.

Nagłe omdlenie bywa nazywane atakiem serca, ale zawał zdarza się u psów bardzo rzadko. Zwykle stoi za nim groźna arytmia lub ostry obrzęk płuc.

W takiej sytuacji należy zadzwonić pod numer +48 81 527 92 92 lub przyjechać na ostry dyżur. Klinika Szmaragdowa w Lublinie działa całodobowo, 7 dni w tygodniu. Zapewniamy tlenoterapię i leczenie szpitalne.

Kaszel sercowy u psa

Kaszel sercowy u psa bywa suchy albo zakończony odruchem odkrztuszania, dlatego właściciele psów często mylą go z zakrztuszeniem lub odruchem wymiotnym. Ma dwie główne przyczyny:

obrzęk płuc w przebiegu zastoinowej niewydolności serca, kaszlowi towarzyszy wtedy przyspieszony oddech także we śnie,
ucisk powiększonego lewego przedsionka na oskrzele, częsty u małych psów, wtedy oddech we śnie pozostaje spokojny.

Podobnie brzmi kaszel będący objawem innych chorób, np. zapaści tchawicy, dlatego przyczynę zawsze ustala lekarz. Kaszel sercowy łagodzi leczenie choroby serca, a nie syropy na kaszel, więc nie należy podawać psu leków na własną rękę.

Diagnostyka chorób serca u psów

Badanie zaczyna się od wywiadu. Lekarz weterynarii pyta o objawy, przebyte choroby, dietę i aktywność psa. Następnie osłuchuje serce i płuca, sprawdza tętno i kolor błon śluzowych. W zależności od wyników wykonujemy:

echo serca (USG serca), najdokładniejsze badanie, które pokazuje wielkość jam serca, grubość ścian serca, pracę zastawek oraz kierunek przepływu krwi,
RTG klatki piersiowej, które ocenia wielkość serca i wykrywa płyn w płucach,
badanie EKG i 24-godzinny Holter, które wykrywają zaburzenia rytmu, także te pojawiające się tylko okresowo,
pomiar ciśnienia krwi,
badania krwi, które oceniają m.in. pracę nerek i poziom elektrolitów.

Wszystkie te badania wykonujemy na miejscu, w pracowni kardiologicznej Kliniki Szmaragdowa.

Szmery w sercu u psa – czy są groźne?

Szmer to dodatkowy dźwięk słyszany przy osłuchiwaniu serca, wywołany zaburzeniem przepływu krwi. U starszych psów małych ras zwykle oznacza niedomykalność zastawki dwudzielnej, a u szczeniąt może wskazywać na wadę wrodzoną. W niektórych przypadkach, zwłaszcza u szczeniąt, cichy szmer znika samoistnie w pierwszych miesiącach życia. Głośność szmeru nie mówi wszystkiego o zaawansowaniu choroby, dlatego po jego wykryciu wykonujemy echo serca. Od wyniku zależy, czy pies potrzebuje leków, czy wystarczą regularne kontrole.

Kiedy lekarz weterynarii zaleca badanie serca?

Regularne badania profilaktyczne serca warto zaplanować, zanim pojawią się objawy:

u psów starszych, zwłaszcza ras małych, od ok. 6-8. roku życia,
u ras, w których choroby serca mają podłoże genetyczne, np. u dobermanów co roku od ok. 3. roku życia,
u szczeniąt, u których podczas pierwszych wizyt wykryto szmer,
przed znieczuleniem ogólnym u psów w starszym wieku.

Leczenie chorób serca u psa

Większości chorób serca u psa nie da się wyleczyć ani przywrócić prawidłowego funkcjonowania serca, ale leczenie spowalnia ich rozwój, łagodzi objawy i może przedłużyć życie czworonoga. W przypadku chorób serca leki podaje się zwykle do końca życia, a podczas kontroli dostosowujemy terapię do przebiegu przewlekłej choroby.

Leki na serce dla psa

Leki dobieramy do rodzaju choroby i jej stadium. Przy chorobie zastawki mitralnej bez powiększenia serca (stadium B1 według wytycznych ACVIM) leki nie są potrzebne. Gdy badania wykażą powiększenie serca (stadium B2), wprowadzamy leczenie, które opóźnia rozwój niewydolności serca średnio o ok. 15 miesięcy. Najczęściej stosujemy:

pimobendan, który wspiera kurczliwość serca,
leki moczopędne (np. furosemid, torasemid), które usuwają płyn z płuc i jam ciała,
inhibitory ACE i spironolakton, które zmniejszają obciążenie serca,
leki antyarytmiczne przy groźnych zaburzeniach rytmu.

Niewydolność nerek często towarzyszy chorobie serca, dlatego przy stosowaniu leków moczopędnych regularnie kontrolujemy pracę nerek i elektrolity. Nie wolno podawać psu leków nasercowych dla ludzi ani samodzielnie zmieniać dawek.

Leczenie zabiegowe w Klinice Szmaragdowa

Zabiegi stosujemy głównie w wadach wrodzonych: chirurgicznie zamykamy przetrwały przewód tętniczy (PDA). Gdy płyn gromadzi się w klatce piersiowej lub w worku osierdziowym, usuwamy go punkcją pod kontrolą USG, co szybko przynosi psu ulgę. Każdy zabieg w znieczuleniu u psa chorego na serce poprzedza ocena kardiologiczna, a znieczulenie prowadzi anestezjolog.

Jak dbać o psa z chorym sercem w domu?

Każdy opiekun psa chorego na serce może w domu prowadzić prosty pomiar, polegający na liczeniu oddechów podczas snu. Wzrost ich liczby to często pierwszy sygnał pogorszenia stanu zdrowia, jeszcze przed kaszlem czy dusznością.

Aby dokonać pomiaru, należy zaczekać, aż pies spokojnie zaśnie, nie po wysiłku i nie w upale. Przez 30 sekund liczy się uniesienia klatki piersiowej, a wynik mnoży przez 2. Wynik warto zapisywać codziennie.

Prawidłowy wynik, także u psa z niewydolnością serca dobrze kontrolowaną lekami, to 15-30 oddechów na minutę. Jeśli utrzymuje się powyżej 30 lub wyraźnie rośnie, należy skontaktować się z nami.

W diecie należy unikać słonych przekąsek i resztek ze stołu. W przypadku zaawansowanej choroby lekarz często zaleca podawanie specjalistycznej diety weterynaryjnej. Białka nie ograniczamy bez potrzeby, bo pomaga utrzymać masę mięśniową, a lekarz może zalecić nawet dietę wysokobiałkową. Psom z chorymi nerkami zaleca się inny skład karmy. Jeśli pies je surowe mięso lub dietę domową, skład należy ustalić z lekarzem. Warto utrzymywać prawidłową masę ciała psa, bo rokowanie pogarsza zarówno nadwaga, jak i nadmierne chudnięcie.

Zalecamy utrzymanie umiarkowanej aktywności fizycznej. Dla takiego psa wskazane są krótsze, spokojne spacery kilka razy dziennie zamiast intensywnych zabaw i wysiłku w upale.

Ile żyje pies chory na serce?

Średnia długość życia psa z chorobą serca zależy od rodzaju choroby, jej stadium i reakcji na leczenie. Psy z chorobą zastawki bez powiększonego serca często żyją latami bez objawów klinicznych. Po pojawieniu się niewydolności serca rokowanie liczy się zwykle w miesiącach, choć część psów dobrze reagujących na leczenie żyje rok, dwa lub dłużej. Gorzej rokuje kardiomiopatia rozstrzeniowa wykryta dopiero na etapie objawów. Na dłuższe życie czworonoga największy wpływ mają wczesne wykrycie, regularne podawanie leków, kontrole i liczenie oddechów w domu.

Jak umiera pies chory na serce?

W stadium zaawansowanej niewydolności serca leki przestają wystarczająco kontrolować objawy. Pies oddycha szybko nawet w spoczynku, nie może się wygodnie ułożyć i często śpi na mostku z wyciągniętą szyją. Męczy się po kilku krokach, pojawiają się utrata apetytu i silne duszności.

Często możemy jeszcze poprawić komfort psa, zmieniając leczenie lub usuwając płyn. Jeśli leczenie nie przynosi ulgi, pomożemy podjąć decyzję o eutanazji, która oszczędzi psu cierpienia i lęku. Warto porozmawiać o tym z lekarzem wcześniej, a nie dopiero w sytuacji kryzysowej.

Umów badanie serca psa w Klinice Szmaragdowa!

Jeśli zauważysz u psa opisane objawy albo lekarz wykrył szmery w sercu, umów wizytę online w Klinice Szmaragdowa w Lublinie.

Bibliografia:

Keene B.W., Atkins C.E., Bonagura J.D., Fox P.R., Häggström J., Luis Fuentes V., Oyama M.A., Rush J.E., Stepien R., Uechi M.: ACVIM consensus guidelines for the diagnosis and treatment of myxomatous mitral valve disease in dogs. „Journal of Veterinary Internal Medicine”, 2019, 33 (3), 1127-1140. DOI: 10.1111/jvim.15488
Boswood A., Häggström J., Gordon S.G. i in.: Effect of Pimobendan in Dogs with Preclinical Myxomatous Mitral Valve Disease and Cardiomegaly: The EPIC Study – A Randomized Clinical Trial. „Journal of Veterinary Internal Medicine”, 2016, 30, 1765-1779.
Ohad D.G., Rishniw M., Ljungvall I., Porciello F., Häggström J.: Sleeping and resting respiratory rates in dogs with subclinical heart disease. „Journal of the American Veterinary Medical Association”, 2013, 243 (6), 839-843.
Cepiel-Kośmieja A., Noszczyk-Nowak A., Frydrychowski P., Michałek M.: Diagnostyka i leczenie zwyrodnienia śluzowatego zastawki dwudzielnej u psów. Cz. II. Stadium B. „Weterynaria w Praktyce”, 2020, nr 3.
Janus I.: Zwyrodnienie zastawki mitralnej u psów – patomorfologiczne podstawy zmian klinicznych. „Magazyn Weterynaryjny”, 2019, nr 4.