Nietrzymanie moczu u psa - przyczyny, objawy i leczenie

Psy, podobnie jak ludzie, potrafią kontrolować pęcherz moczowy i czas oddawania moczu. Jednak niekiedy ten naturalny mechanizm zostaje zakłócony, a pies bezwiednie popuszcza mocz w mniejszej lub większej ilości. Schorzenia układu moczowego to jeden z najczęstszych powodów wizyty w gabinecie weterynaryjnym, a mimowolny wyciek moczu prawie zawsze ma konkretną, możliwą do ustalenia przyczynę. Poniżej wyjaśniamy, jak odróżnić nietrzymanie moczu od świadomego sikania w domu, jakie badania trzeba wykonać i jak wygląda leczenie.

Czym jest nietrzymanie moczu u psa?

Nietrzymaniem moczu nazywany jest stan, w którym pies jest niezdolny do kontrolowania wycieku moczu i oddaje go mimowolnie. Zazwyczaj problem ten dotyka psich seniorów oraz suczki po zabiegu sterylizacji, ale może występować także u młodych i dorosłych psów. Podłożem są zaburzenia pracy zwieracza cewki moczowej, gospodarki hormonalnej, wady anatomiczne albo uszkodzenie nerwów kontrolujących pęcherz moczowy.

Jakie są objawy nietrzymania moczu u psa?

Objawy bywają dyskretne, zwłaszcza na początku. Wizyta w gabinecie specjalisty jest wskazana, gdy:

zauważamy plamy moczu na podłodze, dywanie czy w miejscu spoczynku psa,
pies często liże okolice genitalne,
zwierzak częściej niż zwykle oddaje mocz lub prosi o spacer, co bywa mylone z nietrzymaniem moczu i wymaga osobnej diagnostyki,
czujemy nieprzyjemny, ostry lub amoniakowy zapach, na przykład sierści lub legowiska psa,
sierść na wewnętrznej stronie ud lub wokół krocza jest stale wilgotna,
pies zachowuje się niespokojnie lub unika kontaktu (zwykle wtedy, gdy był wcześniej karcony za mokre plamy).

Czy to nietrzymanie moczu czy świadome sikanie w domu?

To rozróżnienie decyduje o dalszym postępowaniu.

Prawdziwe nietrzymanie moczu jest mimowolne. Pies nie przyjmuje pozycji do oddawania moczu i nie jest tego świadomy. Mokrą plamę znajdujesz w miejscu, w którym leżał, najczęściej po śnie lub dłuższym odpoczynku.

Jeśli pies kuca albo podnosi łapę i celowo oddaje mocz w domu, to nie jest nietrzymanie moczu. Może to być znakowanie terenu, sikanie z ekscytacji na powitanie, uległe oddawanie moczu przy strofowaniu albo skutek zbyt rzadkich spacerów. Postępowanie jest wtedy behawioralne, nie farmakologiczne.

Trzeci scenariusz to wielomocz. Pies pije wyraźnie więcej niż zwykle, oddaje duże objętości moczu i częściej prosi o wyjście na dwór. To sygnał chorób ogólnoustrojowych, przede wszystkim cukrzycy, zespołu Cushinga i niewydolności nerek, i wymaga innej ścieżki diagnostycznej.

W żadnym z tych przypadków karanie psa nie ma sensu. Przy nietrzymaniu moczu zwierzę nie ma nad wyciekiem kontroli.

Jakie są najczęstsze przyczyny nietrzymania moczu u psa?

Zaburzenia hormonalne – najczęstsza przyczyna u suk, związana z niedoborem estrogenów po sterylizacji. Szerzej opisujemy ją w kolejnej sekcji.
Podeszły wiek psa – u starszych czworonogów mięśnie odpowiedzialne za utrzymanie moczu w pęcherzu słabną. U seniorów dochodzi też zespół dysfunkcji poznawczej, czyli psia demencja, przy której zwierzę bywa zdezorientowane i przestaje sygnalizować potrzebę wyjścia.
Infekcja dróg moczowych – większa potrzeba oddawania moczu i towarzyszący infekcji dyskomfort sprawiają, że pies nie jest w stanie wytrzymać do spaceru.
Kamienie pęcherza moczowego – złogi drażnią ścianę pęcherza, mogą blokować przepływ moczu i prowadzić do jego bezwiednego wycieku.
Nieprawidłowa anatomia – wrodzone wady, przede wszystkim przemieszczenie ujścia moczowodów (ektopia moczowodów), dają objawy już u młodych psów.
Choroby neurologiczne – uszkodzenie nerwów kontrolujących pęcherz na skutek dyskopatii, urazu kręgosłupa czy zmian w rdzeniu kręgowym. Więcej piszemy w artykule o przepuklinie krążka międzykręgowego.
Przerost prostaty u samców – powiększony gruczoł krokowy bywa przyczyną wycieku kilku kropli moczu już po zakończeniu sikania, czasem z domieszką krwi.
Przyjmowanie niektórych leków – preparaty moczopędne i glikokortykosteroidy zwiększają objętość moczu i mogą przekraczać możliwości pęcherza.

Czym jest nietrzymanie moczu u suki po sterylizacji?

To najczęstsza pojedyncza przyczyna nietrzymania moczu u psów. W literaturze weterynaryjnej opisuje się ją jako niewydolność zwieracza cewki moczowej. Po usunięciu jajników spada poziom estrogenów, które współodpowiadają za napięcie mięśni zwieracza, i u części suk ujście cewki moczowej przestaje domykać się szczelnie.

Co warto wiedzieć:

problem dotyczy przede wszystkim suk dużych ras, powyżej 20 kg masy ciała,
objawy mogą pojawić się kilka dni po zabiegu, ale równie dobrze kilka miesięcy lub lat później,
charakterystyczne są mokre plamy w miejscu spania przy całkowicie prawidłowym oddawaniu moczu na spacerze,
u samców po kastracji zjawisko również występuje, ale znacznie rzadziej.

Ta postać nietrzymania moczu zwykle bardzo dobrze reaguje na leczenie farmakologiczne i nie jest powodem, by rezygnować z zabiegu. Zalety i ryzyka omawiamy w artykule Sterylizacja i kastracja psów i kotów.

Szczeniak i młody pies, który popuszcza mocz

Jeśli mocz sączy się praktycznie od zawsze, a problem nie mija po zakończeniu nauki czystości, pierwszym podejrzeniem jest ektopia moczowodów. Moczowody, zamiast uchodzić do pęcherza, kończą się w cewce moczowej lub pochwie, więc mocz wypływa na zewnątrz w sposób ciągły, z pominięciem pęcherza.

Badaniem wstępnym jest USG układu moczowego, natomiast rozpoznanie potwierdza tomografia komputerowa z kontrastem lub cystoskopia. Leczeniem jest korekta chirurgiczna albo zabieg endoskopowy. Im wcześniej zostanie wykonany, tym mniejsze ryzyko wtórnego uszkodzenia nerek i nawracających zakażeń.

Jak diagnozujemy nietrzymanie moczu u psa?

Nietrzymanie moczu to objaw, nie diagnoza. Leczenie bez ustalenia przyczyny bywa nieskuteczne, dlatego zaczynamy od diagnostyki:

Wywiad i badanie kliniczne – kiedy pojawiły się objawy, czy pies był sterylizowany i jak dawno, ile pije, jakie leki przyjmuje, czy mocz wycieka głównie w nocy.
Badanie ogólne moczu – podstawa. Ocenia gęstość, obecność krwi, białka, glukozy, kryształów i komórek zapalnych.
Posiew moczu z antybiogramem – przy podejrzeniu infekcji, aby antybiotykoterapia była celowana, skierowana przeciwko konkretnym, zidentyfikowanym bakteriom.
Badania krwi – morfologia i biochemia, ocena pracy nerek i wątroby, poziom glukozy, w razie potrzeby badania hormonalne.
USG jamy brzusznej i układu moczowego – kamienie, guzy, zmiany w ścianie pęcherza, ocena nerek i moczowodów.
RTG lub tomografia komputerowa – przy podejrzeniu wad anatomicznych, złogów niewidocznych w USG albo przyczyn neurologicznych.
Badanie neurologiczne – gdy nietrzymaniu moczu towarzyszy osłabienie zadu, niezborność ruchów lub ból kręgosłupa.
Badanie prostaty u samców – ocena wielkości i bolesności gruczołu krokowego.

W Klinice Szmaragdowa w Lublinie wykonujemy tę diagnostykę na miejscu, łącznie z laboratorium i tomografią, przez całą dobę. W praktyce oznacza to zwykle jedną wizytę zamiast kilku.

Kiedy nie zwlekać z wizytą u weterynarza?

Skontaktuj się z lekarzem weterynarii natychmiast, jeśli:

pies przyjmuje pozycję do oddania moczu, ale nic nie wypływa albo wypływa kilka kropli,
w moczu widać krew,
pies jest apatyczny, wymiotuje, ma bolesny lub napięty brzuch,
wyciekowi moczu towarzyszy osłabienie tylnych kończyn lub trudności z chodzeniem.

Niedrożność dróg moczowych i ostre problemy neurologiczne to stany nagłe. Nasz ostry dyżur przy ul. Szmaragdowej 4A w Lublinie działa przez całą dobę.

Leczenie nietrzymania moczu u psa

Terapia zależy od rozpoznanej przyczyny.

Jeśli nietrzymanie moczu jest spowodowane infekcją dróg moczowych, leczenie polega na podawaniu antybiotyków dobranych na podstawie posiewu. Wiele infekcji ma charakter nawrotowy lub przewlekły, dlatego terapia musi być prowadzona pod ścisłą opieką lekarza chorób wewnętrznych.

W niewydolności zwieracza cewki moczowej stosuje się dwie grupy leków. Pierwsza to sympatykomimetyki, przede wszystkim fenylopropanolamina, która zwiększa napięcie zwieracza przez stymulację receptorów alfa-adrenergicznych. Druga to estrogeny, najczęściej estriol. Oba rodzaje preparatów wydawane są wyłącznie na receptę weterynaryjną i wymagają kontroli, ponieważ mogą wpływać na ciśnienie krwi i pracę serca, a przy długim stosowaniu ich skuteczność bywa mniejsza. Nie wolno podawać psu leków przeznaczonych dla ludzi.

W przypadku pupili z wadami anatomicznymi lub kamieniami pęcherza konieczne może być przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego. Operacja ma na celu korekcję nieprawidłowości anatomicznych lub usunięcie złogów.

Kiedy za nietrzymanie moczu odpowiadają choroby o podłożu neurologicznym, terapia obejmuje leki przeciwzapalne, przeciwbólowe i wspomagające regenerację nerwów. W bardziej złożonych przypadkach konieczna jest rehabilitacja lub interwencja chirurgiczna.

U psów otyłych pomocne bywa wdrożenie odpowiedniej diety i regularnej aktywności fizycznej, ponieważ nadmierna masa ciała zwiększa nacisk na pęcherz. Praktyczne wskazówki znajdziesz w artykule o odchudzaniu psa.

Rokowanie jest w większości przypadków dobre. Przy podłożu hormonalnym poprawę uzyskuje się u zdecydowanej większości pacjentów, przy wadach anatomicznych rozstrzyga zabieg, a przy przyczynach neurologicznych wynik zależy od choroby podstawowej i czasu, jaki upłynął do rozpoczęcia leczenia.

Codzienna opieka nad psem z nietrzymaniem moczu

Nie ograniczaj psu wody. To jeden z najczęstszych błędów. Zagęszczony mocz mocniej drażni pęcherz i zwiększa ryzyko infekcji oraz kamicy.
Zadbaj o skórę. Mocz podrażnia krocze i wewnętrzną stronę ud. Delikatne mycie i osuszanie po każdym epizodzie zapobiega zapaleniu skóry.
Zabezpiecz legowisko. Podkłady chłonne i wodoodporne posłanie ułatwiają czyszczenie. Pieluchy i majtki dla suk sprawdzają się doraźnie, ale nie mogą być noszone całą dobę.
Wychodź częściej, choćby krótko. Regularne opróżnianie pęcherza zmniejsza liczbę epizodów.
Prowadź notatki. Zapisuj, kiedy i ile moczu wyciekło. To realnie pomaga ocenić skuteczność leczenia i dobrać dawkę leku.

Nietrzymanie moczu u psa: najczęstsze pytania

Czy nietrzymanie moczu u psa da się wyleczyć?

To zależy od przyczyny. Postać hormonalna po sterylizacji bardzo dobrze reaguje na leczenie farmakologiczne, wady anatomiczne wymagają korekty chirurgicznej, a przy podłożu neurologicznym rokowanie zależy od choroby podstawowej.

Czy pies popuszcza mocz złośliwie?

Nie. Przy prawdziwym nietrzymaniu moczu zwierzę nie ma kontroli nad wyciekiem i zwykle nie jest go świadome.

Dlaczego suka zaczęła popuszczać mocz po sterylizacji?

Po usunięciu jajników spada poziom estrogenów odpowiadających za napięcie zwieracza cewki moczowej. Dotyczy to głównie suk dużych ras i może wystąpić zarówno kilka dni, jak i kilka lat po zabiegu.

Czy istnieją domowe sposoby na nietrzymanie moczu u psa?

Nie ma domowego leczenia przyczynowego. W domu można zadbać o higienę skóry, chłonne posłanie, częstsze wyjścia i prawidłową masę ciała. Przyczynę musi ustalić lekarz weterynarii.

Jakie badania wykonuje się przy nietrzymaniu moczu?

Podstawą jest badanie ogólne moczu, często uzupełnione o posiew, badania krwi i USG układu moczowego. W wybranych przypadkach potrzebne są RTG, tomografia komputerowa lub badanie neurologiczne.

Czy pies może popuszczać mocz ze stresu?

Pies może oddawać mocz z lęku, ekscytacji lub uległości, ale to inne zjawisko. Przy podłożu emocjonalnym zwierzę przyjmuje pozycję do sikania i dzieje się to w konkretnych sytuacjach, a nie podczas snu.

Podsumowanie

Nietrzymanie moczu u psa znacząco wpływa na komfort życia zwierzęcia i opiekuna, ale w większości przypadków jest skutecznie leczone. Kluczowe jest odróżnienie mimowolnego wycieku od świadomego sikania w domu, wczesne ustalenie przyczyny i dobranie terapii do rozpoznania. Jeśli zauważyłeś u swojego psa którykolwiek z opisanych objawów, umów wizytę online lub zadzwoń pod numer +48 81 527 92 92.

Artykuł został opracowany ze wsparciem lekarzy weterynarii. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania klinicznego ani konsultacji ze specjalistą.

Źródła

Ettinger S.J., Feldman E.C., Côté E. (red.), Ettinger’s Textbook of Veterinary Internal Medicine, wyd. 9, Elsevier, 2023 – rozdziały poświęcone zaburzeniom mikcji i chorobom dolnych dróg moczowych.
Nelson R.W., Couto C.G., Small Animal Internal Medicine, wyd. 6, Elsevier, 2019 – diagnostyka różnicowa nietrzymania moczu, wielomoczu i częstomoczu.
Weese J.S., Blondeau J., Boothe D. i wsp., International Society for Companion Animal Infectious Diseases (ISCAID) guidelines for the diagnosis and management of bacterial urinary tract infections in dogs and cats, „The Veterinary Journal” 2019, t. 247, s. 8-25.
Nietrzymanie moczu u suk. Zagrożenia diagnostyczne i terapeutyczne, Magazyn Weterynaryjny (magwet.pl).